Chyba każdy ma czasem ochotę na coś słodkiego, ale nie wszystkie źródła słodyczy są takie same. Sukraloza należy do najczęściej stosowanych sztucznych substancji słodzących, a jej popularność i kontrowersje wokół niej stale rosną. Z artykułu dowiesz się, jak powstaje, gdzie możesz ją spotkać, jakie potencjalne skutki badają naukowcy i jakie zamienniki możesz wybrać – od erytrytolu przez ksylitol po miód.

• Jak powstała sukraloza i skąd bierze się ochota na słodkie?
• W jakich produktach spożywczych i napojach znajdziemy sukralozę
• Czym właściwie jest sukraloza?
• Co jest sztucznego w substancjach słodzących?
• Cukier a sukraloza
• Jakie ryzyko może wiązać się ze spożywaniem sukralozy?
• Czym zatem słodzić?
• Słodki smak i świadomy wybór substancji słodzących

Smak słodki i słony towarzyszą ludzkości od zawsze. W toku ewolucji człowieka sygnalizowały pokarm bogaty w składniki odżywcze. Z kolei kwaśny smak miał nas ostrzegać przed niebezpiecznym lub zepsutym jedzeniem. Być może właśnie dlatego mamy słabość do słodkiego smaku, który odbieramy tysiącami kubków smakowych. Gdy zjemy coś słodkiego, mózg otrzymuje sygnał.

Choć sukralozę wytwarza się z cukru, nie jest ona produktem naturalnym. Powstaje w wieloetapowym, opatentowanym procesie chemicznym i pierwotnie opracowano ją jako alternatywę dla sacharyny, która nie cieszyła się wówczas dobrą opinią. Podczas jej odkrywania stwierdzono, że dodanie kilku atomów chloru do zwykłego cukru buraczanego pozwala uzyskać wielokrotnie słodszą substancję słodzącą. W odróżnieniu od innych sztucznych substancji słodzących sukraloza jest więc wytwarzana z cukru. Popularność zyskała również dzięki temu, że przedstawia się ją jako bezkaloryczną substancję słodzącą i często pojawia się w produktach oznaczonych jako „light” lub „bez cukru”. W ostatnich latach coraz więcej mówi się jednak także o potencjalnym ryzyku związanym z jej spożywaniem.

W jakich produktach spożywczych i napojach znajdziemy sukralozę

Produkty zawierające sukralozę są często oznaczane jako „bez cukru”, „light” lub „bez kalorii”. Uważaj na te hasła, ponieważ zwykle wskazują, że w produkcie zastosowano jakąś sztuczną substancję słodzącą. Tym uważniej szukaj więc na etykiecie informacji o tym, czym produkt został faktycznie dosłodzony.

Do najczęstszych produktów słodzonych sukralozą należą:

• Lody
• Cukierki
• Napoje gazowane
• Gumy do żucia
• Płatki śniadaniowe
• Słodkie wypieki
• Jogurty o niskiej zawartości tłuszczu itp.

Jeśli stosujesz suplementy diety, takie jak BCAA czy odżywki białkowe, producenci dość często używają do ich dosładzania właśnie sukralozy. Z kolei w popularnych słodkich napojach znajdziesz nie tylko sukralozę, lecz zazwyczaj całą mieszankę sztucznych substancji słodzących. Dzieje się tak dlatego, że każda z nich ma nieco inny smak, a producenci napojów starają się jak najbardziej zbliżyć do smaku cukru. Smak napojów słodzonych sukralozą często różni się od wersji słodzonych tradycyjnie, co konsumenci zwykle zauważają już przy pierwszym spróbowaniu.

Suplementy diety marki BrainMax nie są dosładzane sztucznymi substancjami słodzącymi. Stosujemy stewię, podobnie jak w innych produktach naszej produkcji, w których wykorzystujemy również erytrytol lub ksylitol.

Wzrost popularności sukralozy kilkadziesiąt lat temu prawdopodobnie wiązał się również z jej ceną – sztuczne substancje słodzące były tańsze niż cukier. W ostatnich latach pojawiają się jednak badania, które zwracają uwagę na możliwe związki między jej spożywaniem a niektórymi aspektami zdrowia.

Niektóre badania sprawdzają, czy sukraloza może mieć związek z:

• insulinoopornością i zmianami metabolicznymi,
• dolegliwościami trawiennymi,
• wpływem na mikrobiom jelitowy,
• powstawaniem toksycznych związków podczas podgrzewania,
• zmianami masy ciała.

O sztucznych substancjach słodzących słyszymy często, ale czy zastanawiałeś się kiedyś, czym właściwie różnią się one od dobrze nam znanego cukru? Sukraloza jest około 600 razy słodsza od cukru i sama w sobie nie zawiera żadnych kalorii. Prawdopodobnie również dlatego wzbudziła w przeszłości tak duże zainteresowanie.

W maju 2023 roku Światowa Organizacja Zdrowia wydała zalecenie, aby osoby dążące do redukcji masy ciała nie spożywały sztucznych substancji słodzących, w tym sukralozy. Zalecenie opiera się na systematycznym przeglądzie najnowszych danych naukowych dotyczących możliwych związków między ich spożywaniem a niektórymi chorobami metabolicznymi.

Ponadto w badaniu opublikowanym w Journal of Toxicology and Environmental Health wskazano, że podgrzewanie sukralozy w wysokich temperaturach może prowadzić do powstawania chloropropanoli – substancji będących przedmiotem dalszych badań. Prace naukowe z udziałem ludzi i zwierząt sprawdzają również, czy sukraloza może wpływać na poziom glukozy, insuliny i glukagonu.¹

Cukier jest naturalnym składnikiem wielu produktów spożywczych, ale spożywany w nadmiarze przyczynia się do wysokiej podaży kalorii. Jeśli uprawiasz sport, jego umiarkowane spożycie łatwiej zrównoważyć zwiększonym wydatkiem energetycznym. Sukraloza jest natomiast stosowana jako tańszy zamiennik cukru i występuje w wielu produktach. Jeśli nie czytasz uważnie etykiet, prawdopodobnie spożywasz ją regularnie, nie zdając sobie z tego sprawy. Producenci często używają określeń takich jak „bez cukru”, co sprawia, że postrzegamy produkt jako lżejszą wersję.

Jak rozpoznać sukralozę? W Unii Europejskiej jest oznaczana jako E 955, więc na etykiecie znajdziesz ją właśnie pod tym kodem. W wykazie składników często pojawia się dopiero na końcu, drobnym drukiem, czasem obok innych substancji słodzących, takich jak acesulfam K (E950) czy aspartam (E951). 

Według badań z ostatnich lat (Roberts A.: Farmakokinetyka i metabolizm sukralozy) większość spożytej sukralozy nie jest wchłaniana i przechodzi przez przewód pokarmowy w niezmienionej postaci. Dlatego nie dostarcza mierzalnej ilości energii.⁴ Jednocześnie istnieją prace sugerujące, że okoliczności jej podania mają znaczenie.⁵ Słodki smak aktywuje receptory (T1R2/T1R3) w jamie ustnej i jelitach oraz może uruchomić tzw. fazę głowową odpowiedzi insulinowej. Nowsze prace, takie jak Dalenberg J.R. et al. Cell Metabolism (2020), pokazują, że konkretna reakcja organizmu znacznie różni się między ludźmi, a jej praktyczne znaczenie dla codziennego odżywiania pozostaje niejasne.^6,7

Badanie opublikowane w 2020 roku w czasopiśmie Cell Metabolism analizowało działanie napojów słodzonych sukralozą w połączeniu z węglowodanami. W krótkim okresie obserwacji odnotowano zmiany wrażliwości na insulinę i odpowiedzi metabolicznej na glukozę u zdrowych uczestników. Autorzy zwrócili uwagę, że właśnie połączenie węglowodanów i sukralozy może odgrywać rolę w regulacji poziomu cukru we krwi, a kwestia ta pozostaje przedmiotem badań.²

Przewód pokarmowy jest środowiskiem życia wielu bakterii, które wspólnie określamy mianem mikrobiomu jelitowego. Mikrobiom ten jest przedmiotem intensywnych badań naukowych. Niektóre badania sugerują, że sukraloza może wpływać na jego skład, na przykład zmniejszając liczebność określonych typów bakterii. Znaczenie tych zmian dla zdrowia człowieka wciąż jest dyskutowane i wymaga dalszych badań.

W kontekście sztucznych substancji słodzących często porusza się kwestię masy ciała. Niektóre prace naukowe badają, czy ich spożywanie może wpływać na apetyt lub preferencje dotyczące słodkich produktów. Na przykład w badaniu opublikowanym w 2013 roku w Diabetes Care odnotowano zmiany odpowiedzi metabolicznej na glukozę u uczestników z otyłością, którzy nie spożywali regularnie sukralozy.³ Dotychczasowe wyniki nie są jednoznaczne, a zagadnienie to pozostaje przedmiotem dalszych badań.

Słodki smak jest dla nas naturalnie atrakcyjny, dlatego warto znaleźć sposób, by cieszyć się nim bez nadmiernej ilości zwykłego cukru. Jeśli szukasz substancji słodzącej o niższej wartości kalorycznej, obok sztucznych substancji słodzących, takich jak sukraloza, coraz częściej wykorzystuje się naturalne zamienniki. Należy do nich na przykład erytrytol, który ma około 70 % słodkości cukru oraz bardzo podobną konsystencję i smak, lub ksylitol, który zapewnia niższą wartość energetyczną przy zachowaniu słodkiego smaku. Niektórzy wybierają również miód, który jest naturalnie słodki i łatwo dostępny.

Substancje słodzące znajdziemy dziś niemal wszędzie – od napojów przez słodycze po suplementy diety. Warto więc wiedzieć, czym dosładzane są produkty, i nie dać się zwieść samym hasłom takim jak „bez cukru” czy „light”. Sukraloza pozostaje jedną z najczęściej stosowanych sztucznych substancji słodzących, ale badania naukowe nad nią wciąż trwają i przynoszą nowe ustalenia. Gdy następnym razem będziesz wybierać napój lub produkt spożywczy, spróbuj zerknąć na etykietę i świadomie wybrać to, co jest dla Ciebie lepsze. To, co spożywamy każdego dnia, stopniowo kształtuje bowiem nasze ogólne nawyki żywieniowe.

 Veronika Halusková

^1. ABOU-DONIA, Mohamed B, Eman M EL-MASRY, Ali A ABDEL-RAHMAN, Roger E MCLENDON i Susan S SCHIFFMAN. Splenda alters gut microflora and increases intestinal p-glycoprotein and cytochrome p-450 in male rats. 2008.

^2. DALENBERG, Jelle R., Barkha P PATEL, Raphael DENIS, Petra C VINKE, Serge LUQUET i Dana M SMALL. Short-Term Consumption of Sucralose with, but Not without, Carbohydrate Impairs Neural and Metabolic Sensitivity to Sugar in Humans. 2020.

^3. PEPINO, M. Yanina, Courtney D. TIEMANN, Bruce W. PATTERSON, Burton M. WICE i Samuel KLEIN. Sucralose Affects Glycemic and Hormonal Responses to an Oral Glucose Load. 2013.

⁴ Roberts A. et al. Toxicology Letters: Farmakokinetyka i metabolizm sukralozy. 2000

⁵ Aguayo-Guerrero, J. A., Martínez-Lechuga, R., Ramírez-García, A., & Flores-Santana, F. (2024). Metabolism and elimination of sucralose in humans: An updated systematic review. Frontiers in Nutrition, 11.

⁶ Dalenberg, J. R., Patel, B. P., Denis, R., Vinke, P. C., Luquet, S., & Small, D. M. (2020). Short-term consumption of sucralose with, but not without, carbohydrate impairs neural and metabolic sensitivity to sugar in humans. 31(3).

⁷ Pullicin, A. J., Williams, K. E., & Baird, J. P. (2025). Cephalic phase insulin release following sweet-tasting stimuli: Individual variability and implications for non-nutritive sweeteners. Physiology & Behavior, 278, 114-126. 

• Stewia: Naturalny słodzik przyszłości?
• Syrop klonowy: Tradycyjny słodzik z Ameryki Północnej
• Miód, czyli złoto na łyżeczce (szczególnie zimą)
• Syrop z cykorii
• Cukier i syrop kokosowy: Naturalne skarby dla zdrowszego podjadania
• Erytrytol i ksylitol – wszystko, co musisz wiedzieć