Nerw błędny, po łacinie nervus vagus, to dziesiąty nerw czaszkowy, który łączy mózg z narządami wewnętrznymi. Bierze udział w regulacji funkcji organizmu podczas odpoczynku i relaksu. Ta ważna nerwowa „autostrada” wychodzi z pnia mózgu, a następnie rozgałęzia się w kierunku uszu, szyi, płuc i serca, po czym wraca wzdłuż tchawicy do krtani. Nerw błędny możesz sobie wyobrazić jako drzewo, którego gałęzie łączą się z niemal każdym narządem w ciele. Odbiera informacje o pracy narządów i przesyła je z powrotem do pnia mózgu, wpływając w ten sposób na trawienie, tętno, głos, nastrój oraz funkcje układu odpornościowego.

##lb-article-reco##

Nerw błędny jest głównym łącznikiem między mózgiem a narządami wewnętrznymi, w tym jelitami. Wpływa na wiele procesów zachodzących w organizmie, a także na nasze samopoczucie psychiczne oraz zdolność do współczucia i empatii. Jest niezbędnym elementem autonomicznego układu nerwowego, zwłaszcza jego części przywspółczulnej, która wprowadza ciało w stan spokoju. Uczestniczy również w sterowaniu mięśniami odpowiedzialnymi za połykanie i napinaniu strun głosowych. Jednym z jego kluczowych zadań jest przekazywanie informacji o stanie narządów do ośrodkowego układu nerwowego.

Badania naukowe sugerują, że nerw błędny ma związek z reakcjami organizmu na procesy zachodzące wewnątrz narządów¹ i stał się przedmiotem badań nad niektórymi stanami związanymi ze stawami i układem nerwowym¹. Jednocześnie okazuje się, że odgrywa również rolę w relacji z mikrobiomem jelitowym, który jest wiązany z produkcją serotoniny – hormonu wpływającego na nasz nastrój.² Szacuje się, że duża część tego neuroprzekaźnika powstaje właśnie w jelitach. Współczesny styl życia, w którym często pochłaniają nas technologie i napięcie psychiczne, może jednak wytrącać nasz układ nerwowy z równowagi. Między innymi dlatego nervus vagus stał się w ostatnich latach jednym z najciekawszych tematów badań naukowych.

Większość z nas być może uważa układ pokarmowy za prostą „rurę”, przez którą przechodzą jedzenie i płyny. W rzeczywistości jelita mają jednak własny, niezwykle złożony układ nerwowy. Mózg i jelita komunikują się ze sobą za pośrednictwem tzw. osi jelito–mózg (GBA) – dwukierunkowego połączenia i wymiany sygnałów między jelitami a mózgiem. Procesy zachodzące w jelitach mogą więc wpływać na funkcjonowanie mózgu. Ważną rolę w tej komunikacji odgrywa nerw błędny. 

Krótko mówiąc, nerw błędny możesz sobie wyobrazić jako autostradę prowadzącą z pnia mózgu bezpośrednio do żołądka i jelit. Dzięki temu mózg i jelita mogą komunikować się szybko i sprawnie.

Jak już wspomniano, nerw błędny jest głównym nerwem przywspółczulnego układu nerwowego i odgrywa ważną rolę w regulacji procesów związanych z naszym samopoczuciem psychicznym. Jego aktywność może mieć związek z reakcjami organizmu w stanach napięcia psychicznego, lęku czy depresji.

• Układ współczulny
  Jest związany z reakcją organizmu „walcz albo uciekaj” (fight or flight). Aktywuje się w sytuacji obciążenia lub zagrożenia – przyspiesza tętno, zwiększa napięcie mięśni i przygotowuje ciało do działania.
  
  
• Układ przywspółczulny
  Z kolei pomaga ciału odpoczywać, trawić i się uspokoić. Aktywuje się, gdy niebezpieczeństwo mija, i przywraca organizmowi równowagę.

Nerw błędny jest więc kluczowym przedstawicielem układu przywspółczulnego i pomaga wprowadzać ciało w stan spokoju i regeneracji.

Dziś raczej nie spotkamy już na ulicy drapieżnika takiego jak tygrys szablozębny. Mimo to potrafimy tworzyć „drapieżniki” we własnym umyśle. Ciało reaguje bowiem na obciążenie psychiczne podobnie jak na realne zagrożenie. Wystarczy egzamin w szkole, prezentacja w pracy lub inna napięta sytuacja – a mózg uruchamia reakcję obejmującą uwalnianie kortyzolu. Przyspiesza on tętno, napina mięśnie i przygotowuje organizm do obrony. W tej chwili aktywuje się współczulny układ nerwowy, choć w rzeczywistości nie stoi przed nami żaden drapieżnik.

Ciało nie rozróżnia przy tym zagrożenia fizycznego i psychicznego. Dlatego zachowuje się podobnie, gdy pod drzwiami pojawia się niedźwiedź i gdy wiemy, że czeka nas wymagający sprawdzian w pracy. Długotrwałe obciążenie może z kolei wywoływać dyskomfort, który niekorzystnie oddziałuje na organizm. Naukowcy badają więc różne sposoby, by pomóc ciału wrócić do równowagi – a jednym z tematów jest stymulacja nerwu błędnego.

Aktywność nerwu błędnego wiąże się z uwalnianiem substancji takich jak acetylocholina i oksytocyna. Odgrywają one rolę w procesach związanych z odpowiedzią immunologiczną, pamięcią i poczuciem spokoju. Nerw błędny nie tylko wpływa więc na narządy wewnętrzne, ale ma również związek z tym, jak się czujemy. Im częściej będziemy wykonywać czynności stymulujące nerw błędny, tym wyraźniej może ujawniać się jego wpływ na równowagę ze współczulnym układem nerwowym. Dlatego teraz przedstawimy wskazówki, jak go wspierać. 

Podczas ekspozycji ciała na zimno większą rolę odgrywa układ przywspółczulny. Prostym początkiem może być zimny prysznic. Wstrzymanie oddechu i zanurzenie twarzy w zimnej wodzie wywołuje natomiast tzw. „odruch nurkowy”, który może objawiać się spowolnieniem tętna i zwężeniem naczyń krwionośnych.³ Niektórzy stosują też metodę Wima Hofa, która łączy zimno z ćwiczeniami oddechowymi i medytacją.

Techniki relaksacyjne mogą wspierać nerw błędny. Należą do nich joga, medytacja, ćwiczenia oddechowe, pływanie, masaże, spacery na łonie natury czy aromaterapia. Z kolei czynności związane z silnym napięciem, takie jak oglądanie filmów pełnych dramatycznych scen, mogą działać odwrotnie.

Regularna aktywność fizyczna pozytywnie wpływa na funkcjonowanie ciała i mózgu oraz jest wiązana ze stymulacją nerwu błędnego. Może to być jeden z powodów, dla których po ćwiczeniach czujemy więcej energii i większą równowagę wewnętrzną.

Nerw błędny jest połączony ze strunami głosowymi i mięśniami w tylnej części gardła. Śpiew aktywuje te mięśnie, dlatego wiąże się go ze stymulacją nerwu błędnego.

Podczas śmiechu aktywuje się współczulny układ nerwowy – przyspiesza tętno i oddech. Gdy śmiech ustaje, na pierwszy plan wraca układ przywspółczulny, który ponownie uspokaja ciało. Ta szybka zmiana między oboma układami jest wiązana z poczuciem odprężenia i dobrym nastrojem.

Bliskość, rozmowa i dzielenie się przeżyciami z innymi ludźmi bywają wiązane z aktywacją nerwu błędnego i ogólnym poczuciem bezpieczeństwa.

Aktywacja nerwu błędnego jest wiązana z większym spokojem, równowagą układu nerwowego i ogólnym dobrym samopoczuciem. Dzięki temu można radzić sobie z trudnymi sytuacjami z większym dystansem. Nerw błędny łączy się również ze współczuciem i empatią – z przejawami większej życzliwości, altruizmu i otwartości na innych. Zapewnij nerwowi błędnemu regularną stymulację i obserwuj, co przynosi.