Co zawierają jajka i dlaczego mają swoje miejsce w diecie
Jajka należą do produktów, które łączą w sobie prostotę i zaskakująco bogaty skład. Jedno zwykłe jajko kurze dostarcza około 6–7 gramów białka i zawiera pełen zestaw aminokwasów egzogennych. Jajka są popularne także wśród sportowców. Zawarte w nich białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w jej utrzymaniu, a także pomaga w utrzymaniu zdrowych kości.1
##lb-article-reco##
Tłuszcze znajdują się przede wszystkim w żółtku. Zawiera ono również witaminę B12, selen, fosfor, luteinę, zeaksantynę i cholinę. Jedno duże jajko ugotowane na twardo dostarcza około 147 mg choliny. Wyrzucając żółtko, pozbywasz się więc nie tylko tłuszczu i cholesterolu, ale także znacznej części składników odżywczych jajka.
Białko jaja składa się głównie z wody i białek oraz ma niższą wartość energetyczną niż całe jajko. Same białka jaj mogą być praktycznym rozwiązaniem, gdy musisz zwiększyć ilość białka bez dodatkowego tłuszczu, na przykład dodając do omletu jedno całe jajko i kilka białek.

Jajka, cholesterol i zdrowy tryb życia
Żółtko jaja naturalnie zawiera cholesterol. Nie oznacza to jednak, że każde zjedzone jajko automatycznie podniesie poziom cholesterolu we krwi o tę samą ilość. Na poziom lipidów we krwi wpływają genetyka, masa ciała, aktywność fizyczna, palenie tytoniu oraz całokształt diety, zwłaszcza ilość nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów tłuszczowych trans.
U zdrowej osoby jajka mogą więc być stałym elementem zróżnicowanej diety. Osoby z podwyższonym poziomem cholesterolu LDL, cukrzycą lub indywidualnymi zaleceniami dietetycznymi powinny ustalić częstotliwość ich spożywania i wielkość porcji z lekarzem lub dietetykiem na podstawie wyników badań. Nie istnieje uniwersalna liczba jajek odpowiednia dla każdego.
Jak skomponować zbilansowany posiłek z jajkami
Jajka są praktyczną bazą, ale same w sobie nie tworzą automatycznie zbilansowanego posiłku. Uzupełnij talerz warzywami lub owocami, źródłem węglowodanów i w razie potrzeby dodatkowym źródłem białka. To właśnie warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe i nasiona roślin strączkowych dostarczą również błonnika, którego jajka naturalnie nie zawierają.
Na śniadanie dwa jajka można uzupełnić warzywami i kromką chleba na zakwasie lub chleba pełnoziarnistego. Na obiad sprawdzi się jajko na twardo w sałatce z ziemniakami, fasolą lub soczewicą. Szybką kolacją może być omlet z warzywami i serem, szakszuka lub jajka z pieczonymi ziemniakami. Jajka nie muszą więc gościć na talerzu wyłącznie na śniadanie.
Podczas redukcji masy ciała decydujące znaczenie mają przede wszystkim całkowita podaż energii i możliwość długotrwałego utrzymania przyjętego sposobu odżywiania. Gotowane jajko lub omlet przygotowany na niewielkiej ilości tłuszczu łatwo włączyć do diety redukcyjnej.
Jajko jajku nierówne: rodzaje i oznaczenia
W kuchni spotykamy różne rodzaje jaj, które różnią się wielkością, smakiem i sposobem wykorzystania. Jaja kurze są najbardziej rozpowszechnione i stanowią podstawę większości przepisów. Jaja przepiórcze są mniejsze i często wykorzystuje się je w sałatkach lub daniach na zimno. Jaja kacze i gęsie mają większe żółtko i wyrazistszy smak, dlatego sprawdzają się na przykład w wypiekach. Jaja strusie to raczej ciekawostka kulinarna.
Kolor skorupki jaja kurzego, od białego po ciemnobrązowy, zależy przede wszystkim od rasy kury. Sam w sobie nie świadczy o tym, czy jajko jest bardziej odżywcze lub lepszej jakości. Podczas zakupów więcej informacji dostarczy kod nadrukowany na skorupce.
- 0 – chów ekologiczny: kury nioski są utrzymywane zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego i mają dostęp do wybiegu na zewnątrz.
- 1 – chów na wolnym wybiegu: kury poruszają się po kurniku i mają dostęp do przestrzeni na zewnątrz.
- 2 – chów ściółkowy: kury nie są trzymane w klatkach i poruszają się wewnątrz kurnika.
- 3 – chów klatkowy: kury nioski są utrzymywane w systemach klatek wzbogaconych.
Po pierwszej cyfrze następuje kod kraju pochodzenia, na przykład CZ, oraz numer rejestracyjny gospodarstwa. Kod informuje więc przede wszystkim o sposobie chowu i pochodzeniu, a nie o wielkości jajka, dacie zniesienia czy dokładnej zawartości składników odżywczych.

Życie kur i różnice w wartości odżywczej jajek
Pod względem podstawowych proporcji białka i tłuszczów zwykłe jaja kurze zazwyczaj nie różnią się znacząco. Na ich skład mogą jednak wpływać pasza, rasa, wiek nioski, pora roku i sposób chowu. Sama cyfra na skorupce nie jest więc gwarancją określonej ilości witamin lub kwasów tłuszczowych.
Na przykład jajka wzbogacone w omega-3 zawdzięczają wyższą zawartość tych kwasów tłuszczowych przede wszystkim zmodyfikowanej paszy niosek. Podobnie ciemnopomarańczowe żółtko nie jest wiarygodnym wyznacznikiem wyższej jakości. Na jego kolor duży wpływ mają barwniki obecne w paszy.
Sposób chowu ma również wymiar etyczny. System ściółkowy, wolnowybiegowy i ekologiczny zapewniają nioskom różne możliwości ruchu i przejawiania naturalnych zachowań. Wybór konkretnego rodzaju jajek nie musi więc być wyłącznie decyzją żywieniową, lecz także kwestią osobistych wartości, dostępności i budżetu.

Jak przechowywać i przygotowywać jajka
Podczas zakupów wybieraj jajka z nieuszkodzoną i czystą skorupką. W domu przechowuj je w stałej temperaturze zgodnie ze wskazówkami na opakowaniu, najlepiej w oryginalnym opakowaniu wewnątrz lodówki, gdzie nie są narażone na częste zmiany temperatury. Przestrzegaj daty minimalnej trwałości i nie przechowuj długo pękniętych jajek.
Test zanurzenia w wodzie może orientacyjnie wskazać wiek jajka, ponieważ z czasem powiększa się w nim komora powietrzna. Nie jest jednak wiarygodnym testem bezpieczeństwa mikrobiologicznego. Jajko, które unosi się na wodzie, jest starsze, ale o jego bezpieczeństwie decydują również sposób przechowywania, stan skorupki i inne warunki.
Na miękko, na półtwardo i na twardo
Końcowa konsystencja zależy od wielkości jajka, jego początkowej temperatury i intensywności wrzenia. Orientacyjny czas gotowania to około 4–5 minut dla płynnego żółtka, 6–7 minut dla kremowego środka i 9–10 minut dla jajka na twardo. Po ugotowaniu szybko schłodź jajka w zimnej wodzie, aby zatrzymać dalsze ogrzewanie.
Zbyt długie gotowanie może sprawić, że wokół żółtka pojawi się szarozielona obwódka. Jest ona wynikiem reakcji związków siarki i żelaza, a nie oznaką zepsutego jajka. Krótszy czas gotowania i szybkie schłodzenie pomagają zachować delikatniejszą strukturę i kolor.

Jajko w koszulce bez zbędnego tłuszczu
Jajko w koszulce to praktyczny wybór, gdy chcesz uzyskać płynne żółtko bez smażenia. Utrzymuj wodę w temperaturze tuż poniżej gwałtownego wrzenia, najpierw wbij jajko do filiżanki, a następnie ostrożnie przełóż je do wody. Niewielka ilość octu może pomóc w szybszym ścięciu białka. Przygotowanie trwa zwykle około 3 minut.
Możesz podać je na pełnoziarnistym toście, z ziemniakami, warzywami lub jako składnik sałatki. Planując śniadanie, warto łączyć składnik białkowy również ze źródłem błonnika i węglowodanów, zamiast oceniać posiłek wyłącznie na podstawie liczby jajek.

Czego być może nie wiesz o jajkach
Białka jaj podczas ubijania tworzą stabilną pianę, natomiast żółtka działają jak naturalne emulgatory. Dlatego jajka znajdują zastosowanie nie tylko w omletach, ale także w wypiekach, kremach, majonezie i sosach. Każda część pełni w kuchni inną funkcję technologiczną.
Jajka są jednocześnie jednym z czternastu alergenów, które w Unii Europejskiej muszą być wyraźnie wyróżnione na opakowaniach żywności. Choć surowe białka lub żółtka pojawiają się w przepisach na domowe kosmetyki, ich stosowanie na skórę lub włosy nie zapewnia takich samych korzyści odżywczych jak ich spożywanie i wymaga starannej higieny.

Jajka mają miejsce w zróżnicowanej, a nie monotonnej diecie
Jajka mają swoje miejsce w diecie dzięki zawartości białka, praktycznemu zastosowaniu i różnorodności składników odżywczych. Najważniejszy pozostaje jednak całokształt diety. Jedz naprzemiennie jajka, ryby, produkty mleczne, chude mięso, tofu i nasiona roślin strączkowych, a do tego dodawaj warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe i odpowiednie źródła tłuszczów.
Niezależnie od tego, czy wolisz płynne żółtko, delikatną, kremową konsystencję czy jajko na twardo, odpowiednie przygotowanie sprawi, że jajka staną się szybką bazą śniadania, obiadu lub kolacji. Zdrowy tryb życia nie polega na eliminowaniu pojedynczych produktów, lecz na odpowiednich porcjach, różnorodności i nawykach, które można utrzymać na dłuższą metę.
Zdrowe oleje i tłuszcze – które wybrać?
Poznaj rodzaje tłuszczów i praktyczne wskazówki dotyczące ich wykorzystania w kuchni i pielęgnacji ciała. W czym lepiej sprawdzi się oliwa z oliwek, olej z awokado, masło ghee lub olej lniany? I dlaczego warto pamiętać o omega-3, od czasu do czasu sięgać po orzechy i nasiona, a także nie unikać tłuszczów zwierzęcych?
- 1. Są to zatwierdzone oświadczenia zdrowotne dotyczące białka, ujęte w wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiającym wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci.

